สุสานของจักรพรรดิสายเลือดฮั่น องค์สุดท้ายในประวัติศาสตร์จีน ตั้งอยู่ที่หมู่บ้านต้าผิง ตำบลหยุนตง อำเภอตุ้หยุน มณฑลกุ้ยโจว ประเทศจีน
เมื่อพูดถึงสุสานจักรพรรดิ หลายคนคงนึกถึงสุสานจิ๋นซีฮ่องเต้และสุสานจักรพรรดิที่มีขนาดใหญ่โตและงดงามตระการตา แต่สุสานที่เราได้ในวันนี้อาจแตกต่างไปจากที่หลายคนคาดคิด ไม่เพียงแต่จะไม่มีลักษณะเหล่านั้นเท่านั้น แต่ยังอาจกล่าวได้ว่าเป็นสถานที่ที่รกร้าง เรียบง่าย และหดหู่ที่สุด สุสานแห่งนี้คือสุสานของจักรพรรดิหย่งหลี่แห่งราชวงศ์หมิงใต้
จักรพรรดิหย่งหลี่คือใคร และเหตุใดสุสานของพระองค์จึงถูกสร้างขึ้นอย่างเรียบง่ายและอ้างว้าง ทั้งๆ ที่เป็นจักรพรรดิความจริงแล้ว ความยากลำบากในชีวิตของจักรพรรดิองค์นี้โศกนาฏกรรมยิ่งกว่าสุสานหลวงแห่งนี้หลายเท่า!
จักรพรรดิหย่งหลี่เป็น จักรพรรดิองค์สุดท้ายแห่ง ราชวงศ์หมิงใต้ และเป็นจักรพรรดิองค์สุดท้ายของชาวฮั่น มีชื่อเดิมคือ จู โหย่วหลาง เป็นโอรสของจู ฉางหยิ่ง (ลูกคนที่เจ็ดของจักรพรรดิว่านลี่) ชีวิตของ จู โหย่วหลางเต็มไปด้วยความผันผวน ซึ่งเป็นหนึ่งในจักรพรรดิที่หลบหนีมากที่สุด ประสบกับความยากลำบากมากที่สุด และมีจุดจบที่น่าเศร้าที่สุดในประวัติศาสตร์จีน!
ตลอดระยะเวลาครองราชย์ประมาณ เกือบ16 ปี(จู โหย่วหลางขึ้นครองบัลลังก์เป็นจักรพรรดิหมิงใต้โดยมีพระนามว่า จักรพรรดิหย่งลี่ ใน ค.ศ. 1646 ถึงปี ค.ศ. 1662 (15 ปี 159 วัน)
จักรพรรดิหย่งลี่ วางแผนที่จะหลบหนีหรือกำลังเดินทางไปหลบหนีอยู่เสมอ เเละหลบหนีจากจีนตอนใต้ไปยังพม่า ซึ่งเป็นการเดินทางหลายพันไมล์ และทรงเผชิญกับเหตุการณ์เสี่ยงไม่ต่ำกว่าสามสิบครั้ง
หลังจากนั้นกองทัพชิงจำนวน 20,000 นายภายใต้การนำของอู๋ซานกุ้ยได้เข้าสู่พม่า เรียกร้องให้ยอมจำนน นอกจากนี้กองทัพของอู๋ซานกุยมีขนาดใหญ่ และชาวพม่าก็ได้รับความเดือดร้อนมากพอแล้ว
ดังนั้น ในวันที่ 22 มกราคม ค.ศ.1762 จักรพรรดิองค์สุดท้ายของราชวงศ์หมิงใต้ เเละคนในครอบครัว ได้ถูกนำตัวขึ้นเรือและส่งไปยังค่ายของอู๋ซานกุย
จนในวันที่ 1 มิถุนายน ค.ศ.1762 จักรพรรดิหย่ถูกรัด-คอจนสิ้นพระชนม์ด้วยสายธนู บันทึกทางประวัติศาสตร์ระบุว่า หลังจากการเผาร่างของจักรพรรดิหย่งหลี่แล้ว ซากศ-พถูกโยนลงไปในทะเลสาบชุยหู
ส่วนที่ไม่ถูกเผาถูกทิ้งไว้ในป่า ชาวเมืองคุนหมิงบางส่วนแต่งกายด้วยชุดไว้ทุกข์และถือตะกร้าไม้ไผ่ไปเก็บกระดูกเหล่านั้นมาฝังไว้ด้านนอกประตูเมืองทางทิศเหนือ
ปัจจุบันไม่ทราบตำแหน่งที่แน่ชัดแล้ว หลังจากที่ อู๋ซานกุยเริ่มก่อกบฏเขาได้ชูธงโค่นล้มราชวงศ์ชิงและฟื้นฟูราชวงศ์หมิง เพื่อเอาชนะใจประชาชน เขาได้สร้างสุสานและศาลบรรพบุรุษของหย่งหลี่ขึ้นใหม่ และถวายเครื่องบูชาที่ “สุสานของอดีตจักรพรรดิ” ซึ่งปัจจุบันก็ไม่มีเเล้วเช่นกัน
ส่วนสุสานของจักรพรรดิหย่งหลี่ที่ยังคงอยู่ตั้งอยู่ในเมืองหยุนตงเมือง ตู้หยุ น มณฑลกุ้ยโจว ตำนานเล่าว่าที่นี่ คือสุสานบรรพบุรุษของตระกูลฝูในท้องถิ่น ในสมัยราชวงศ์หมิง
อัครเสนาบดีฝูกังได้ส่งคนไปเก็บอัฐิของจักรพรรดิหย่งหลี่มาฝัง โดยไม่ได้จารึกอะไรไว้ ฟู่กังกลับไปใช้ชีวิตอย่างสันโดษที่บ้านเกิดหลังจากราชวงศ์หมิงล่มสลาย เพราะไม่ยอมจำนนต่อราชวงศ์ชิง
จนในปีในปี 1921 อำเภอตู้หยุนได้รับคำสั่งให้รวบรวมประวัติศาสตร์และยืนยันว่าสุสานเเห่งนี้เป็นสุสานของจักรพรรดิหย่งหลี่จริง ๆ เเละได้มีการสร้างศาลาและบทกวีเพิ่มเติม และเป็นรูปเป็นร่างขึ้น สุสานสูง 3 เมตร และมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 6 เมตร ศิลาสูง 1.62 เมตร กว้าง 0.81 เมตร และหนา 0.13 เมตร
ตัวอักษรบนศิลาสลักด้วยอักษรมาตรฐาน สวยงามและเรียบร้อย จนในช่วงการปฏิวัติวัฒนธรรม สุสานของจักรพรรดิถูกปล้น มีการขุดหลุมขนาดใหญ่จากด้านหน้าไปด้านหลังและศิลาจารึกถูกหักออกเป็นสองชิ้นและวางคว่ำลงในดินด้านหน้าสุสาน
ต่อมาในปี 1996 รัฐบาลประชาชนเทศบาลเมืองตู้หยุนได้ประกาศให้สุสานจักรพรรดิหมิงหย่งหลี่เป็นหน่วยอนุรักษ์โบราณสถานระดับเทศบาล และเริ่มซ่อมแซมสุสาน สุสานถูกบุด้วยหินสีน้ำเงินและอุดด้วยปูนซีเมนต์ จารึกบนศิลาจารึกเขียนโดยนักเขียนอักษรจีน หลู่ รูผิง มีการเพิ่มบันไดหินร้อยขั้นสองทางด้านหน้าสุสานเพื่อให้นักท่องเที่ยวได้เยี่ยมชม
ในปี 2016 ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นหน่วยอนุรักษ์โบราณสถานของเขตปกครองตนเองเฉียนหนาน บูยี่และเหมียว มณฑลกุ้ยโจว ประเทศจีน เเต่ก็ไม่ได้รับการดูเเลสถานที่อย่างต่อเนื่องทำให้ดูไม่สวยงามเท่าที่ควร